"Una festa da paura! Mi sono divertito da morire!". Gli intensificatori iperbolici dell’italiano e la loro resa in russo

Valentina Benigni

Abstrakt


Il contributo propone una trattazione complessiva di alcuni tipi di locuzioni aggettivali e avverbiali dell’italiano introdotte dalla preposizione da che hanno la funzione di intensificare il significato dell’elemento a cui si riferiscono attraverso un’iperbole: una vacanza da sogno, bella da impazzire, mi annoio da morire. Alcune di queste strutture mostrano un carattere altamente polifunzionale che si manifesta nella capacità di modificare diverse classi di parole (nomi, aggettivi, verbi), nonché di occorrere da sole, indipendente da una testa sintattica, come segnali discorsivi. Nel lavoro verrà proposta una classificazione corpus based dei diversi pattern sintattici e dei formati semantici che vi si associano. L’analisi offre spunti interessanti anche per una descrizione della polisemia della preposizione da e per lo studio delle relazioni concettuali che codificano l’iperbole. Infine, l’ultima parte del lavoro è dedicata a un’analisi contrastiva italiano-russo-inglese e rappresenta un primo tentativo di individuare convergenze e divergenze nell’uso di iperboli intensificative tra lingue appartenenti a gruppi diversi.

"Una festa da paura! Mi sono divertito da morire!". Intensyfikatory o znaczeniu nacechowanym dodatnio i ujemnie oraz ich odpowiedniki w języku rosyjskim

Celem niniejszego artykułu jest kompleksowa analiza niektórych włoskich wyrażeńfrazeolologicznych przymiotnikowych i przysłówkowych wprowadzonych przez przyimek ‘da’ i pełniących funkcję intensyfikatora znaczenia elementu, do którego się one odnoszą za pomocą hiperboli: ‘vacanza da sogno’, ‘bella da impazzire’, ‘mi annoio da morire’. Niektóre z tych struktur posiadają wielofunkcyjną naturę: mogą modyfikować różne części mowy (rzeczowniki, przymiotniki, czasowniki), mogą też występować samodzielnie, niezależnie od członu określonego w syntagmie, jako sygnały dyskursywne. Artykuł zawiera klasyfikację różnych wzorców syntaktycznych i tak zwanych formatów semantycznych, które się z nimi łączą, opracowaną w oparciu o korpusową (corpus based) analizę porównawczą. Analiza jest punktem wyjścia do opisu polisemii przyimka ‘da’ i do analizy relacji konceptualnych, które kodyfikują hiperbole. Ostatnia część artykułu poświęcona jest analizie kontrastywnej języków włoskiego, rosyjskiego, angielskiego i stanowi pierwszą próbę wyodrębnienia zbieżności i rozbieżności w zastosowaniu hiperboli intensyfikujących w obrębie języków należących do różnych grup.


Słowa kluczowe


intensificazione, iperbole, intensificatori iperbolici, modificatori sintagmatici

Bibliografia


Benigni V. 2016. Roba da matti! La resa dei nomi vaghi nella traduzione dall’italiano al russo, [in:] Langues slaves en contraste / Slavjanskie jazyki in comparatione / Lingue slave a confronto, a c. di O. Inkova & A. Trovesi, Bergamo: 307–342.

Bolinger D. 1972. Degree Words, The Hague.

Carston R. & Wearing C. 2004. “Metaphor, hyperbole and simile: A pragmatic approach”. Language and Cognition 3 (02) : 283–312.

Čermák F. & Rosen A. 2012. “The case of InterCorp, a multilingual parallel corpus”. International Journal of Corpus Linguistics 13 (3) : 411–427.

Claridge C. 2010. Hyperbole in English: A corpus-based study of exaggeration, Cambridge.

De Felice E. 1954. “Contributo alla storia della preposizione da”. Studi di Filologia italiana 12 : 245–296.

Giuliani M. 2013. Una struttura semantica per da (con spunti per la redazione delle preposizioni nel TLIO), [in:] «Diverse voci fanno dolci note», L’Opera del Vocabolario Italiano per Pietro G. Beltrami, a c. di P. Larson, P. Squillacioti & G. Vaccaro, Alessandria: 107–117.

Luraghi S. 2009. A model for representing polysemy: The Italian preposition da, [in:] Actes du Colloque Autour de la préposition, a c. di J. François, E. Gilbert, C. Guimier & M. Krause, Caen: 167–178.

Masini F. 2007. Parole sintagmatiche in italiano (tesi di dottorato), Roma.

Piunno V. 2013. Modificatori sintagmatici con funzione aggettivale e avverbiale (tesi di dottorato), Roma.

Simone R. 2008a. I verbi sintagmatici come costruzione e categoria, [in:] I verbi sintagmatici in italiano e nelle varietà dialettali: stato dell’arte e prospettive di ricerca, a c. di M. Cini, Frankfurt am Main: 13–30.

Simone R. 2008b. Coefficienti verbali nei nomi, [in:] Categorie del verbo. Diacronia, teoria, tipologia. Atti del XXXI Convegno della Società Italiana di Glottologia, a c. di P. M. Bertinetto, V. Bambini, C. Bertoncin & M. Farina, Roma: 83–113.

Traugott E. C. 1989. “On the Rise of Epistemic Meanings in English: An Example of Subjectification in Semantic Change”. Language 65 (1) : 31–55.

Traugott E. C. & Dasher B. 2001. Regularity in Semantic Change, Cambridge.

Voghera M. 1994. “Lessemi complessi: percorsi di lessicalizzazione a confronto”. Lingua e stile: 185–214.


Pełny tekst: PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Licencja Creative Commons ISSN 2083-7275, e-ISSN 2391-4432
Studia de Cultura by Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International Public License.