Cicli lessicali nei nomi deverbali in "-mento" e "-zione"

Gioia Insacco

Abstrakt


Spesso i nomi deverbali – oltre al significato trasposizionale del verbo di base – sviluppano in diacronia dei ‘cicli lessicali’ (Simone 2000), ovvero estensioni semantiche sistematiche, regolari e gerarchiche. Il meccanismo retorico che opera nei cicli lessicali è la metonimia: essa converte, per contiguità, in entità linguistiche gli argomenti reali, quelli di default e quelli creati per mezzo di un dispositivo metonimico. I nomi deverbali, infatti, procedendo in modo regolare attivano in primis i significati relativi ai sottoeventi, successivamente quelli relativi ai ruoli della struttura argomentale e, infine, quelli degli argomenti metonimici.

Cykle leksykalne w tworzeniu rzeczowników odczasownikowych zakończonych na "-mento" oraz "-zione"

Często rzeczowniki odczasownikowe – poza znaczeniem transpozycyjnym czasownika – rozwijają na poziomie diachronicznym tzw. „cykle leksykalne” (Simone 2000), a więc systematyczne rozszerzenia semantyczne, regularne i hierarchiczne. Mechanizmem retorycznym działającym w cyklach leksykalnych jest metonimia: to ona, z uwagi na relację przyległości, przekształca w jednostki językowe argumenty rzeczywiste, te domyślne oraz te utworzone przy pomocy mechanizmu metonimicznego. Zatem rzeczowniki odczasownikowe aktywują regularnie w pierwszej kolejności znaczenia odnoszące się do pod-zdarzeń, następnie znaczenia odnoszące się do funkcji struktury argumentowej, a na koniec, te związane z argumentami metonimicznymi.


Słowa kluczowe


ciclo lessicale, nome deverbale, metonimia, polisemia, struttura argomentale, struttura eventiva, argomento reale, argomento di default

Bibliografia


Apresjan J. 1973. Regular polysemy. “Linguistics” (12) : 5–32.

Asher N. 1993. Abstract Objects in Discourse. Dordrecht.

Baroni M., Bernardini S., Comastri F., Piccioni L., Volpi A., Aston G., Mazzoleni M. 2004. Introducing the La Repubblica Corpus. A Large, Annotated, TEI(XML)-Compliant Corpus of Newspaper Italian”, [in:] Proceeding of the 4th international conference on language resources and evaluation LREC, ELRA European Language Resources Association, Parigi: 1771–1774.

Benveniste E. 1948. Noms d’agents et noms d’action en indo-européen. Parigi.

Chomsky N. 1965. Aspects of the theory of Syntax. Cambridge Mass.

Chomsky N. 1981. Lectures on Government and Building. Dordrecht.

Fruyt M. 1996. Noms de procès en latin, [in:] Aspects of Latin. Paper from the seventh International Colloquium of Latin: 193–206.

Gaeta L. 1999. Polisemia e lessicalizzazione: un approccio naturalista. “Italienische Studien” (20) : 7–27.

Gaeta L. 2002. Quando i verbi compaiono come nomi. Milano.

Gaeta L. 2004. Nomi d’azione, [in:] La formazione delle parole in italiano, a c. di M. Grossman e F. Rainer, Tubinga: 314–351.

Giacalone Ramat A. 1974. I derivati latini in -tura. “RIL” (108) : 236–294.

Grimshaw J. 1990. Argument Structure. Cambridge Mass.

Gross G., Kiefer F. 1995. La structure événementielle des substantifs. “Folia Linguistica” (29) : 43–65.

Jezek E. 2008. Polysemy of Italian event nominals. “Faits de Langue” (30) : 251–264.

Kiefer F. 1998. Les substantifs déverbaux événementiels. “Langages” (131) : 56–64.

Lazard G. 1994. Actance. Parigi.

Lyons J. 1977. Semantics, vol. 2°. Cambridge.

Meillet A. 1905. Comment les mots changent de sens. “Année Sociologique” : 230–271.

Melloni C. 2006. Logical polysemy in word formation: E and R suffixes. “Lingue e linguaggio” (2) : 281–308.

Melloni C. 2011. Event and Result Nominals. A morpho-semantic Approach, Bern.

Mereu L. 2009. Gli aggiunti tra sintassi e pragmatica, [in:] Spazi linguistici. Studi in onore di Raffaele Simone, a c. di E. Lombardi Vallauri e L. Mereu, Roma: 93–109.

Numberg G. 1995. Transfer of meaning. “Journal of semantics” (2) : 109–132.

Prandi M. 2004. The building Blocks of Meaning. Amsterdam.

Pustejovsky J. 1991. The syntax of Event Structure. "Cognition" (41) : 47–81.

Pustejovsky J. 1995. The Generative Lexicon. Cambridge Mass.

Simone R. 2000. Cycles lexicaux. “Studi Italiani di Linguistica Teorica e Applicata” (2) : 259–287.

Tesnière L. 1959. Éléments de Syntaxe Structurale, Parigi.

Thornton A. 1987–88. Sui ‘nomina actionis’ in italiano. Tesi di Dottorato. Università di Pisa.

Thornton A. 1990. Sui deverbali italiani in -mento e -zione, I, “Archivio Glottologico Italiano” (75) : 169–207.


Pełny tekst: PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Licencja Creative Commons ISSN 2083-7275, e-ISSN 2391-4432
Studia de Cultura by Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International Public License.